ადმინისტრაცია
სამეცნიერო საბჭო
როგორ მოხვიდეთ
მოკლე ისტორია
სიახლე
ფოტო ალბომი
კვლევების თემატიკა
მიმდინარე საგრანტო
     პროექტები

პუბლიკაციები
კოსმოსური სხივების
     ფიზიკა


ATLAS კოლაბორაცია

CMS კოლაბორაცია

          

ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკის
განყოფილება


განყოფილების გამგე
პროფ. ჯუანშერ ჩქარეული, ფ.-მ. მეცნ. დოქტ.
     Tel: +(995 32) 239 56 26
     Fax: +(995 32) 239 14 94
     E-mail: j.chkareuli@aiphysics.ge
                   j.chkareuli@iliauni.edu.ge

საფოსტო მისამართი
ე. ანდრონიკაშვილის სახ. ფიზიკის
ინსტიტუტი
0186 თბილისი, თამარაშვილის ქ. 6
ენფ განყოფილება: მოკლე მიმოხილვა

1. სამეცნიერო პროფილი

ანდრონიკაშვილის ფიზიკის ინსტიტუტის ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკის განყოფილება (ენფგ) დაარსდა 1952 წელს და იმ დროიდან მუშაობს ელემენტარულ ნაწილაკთა თეორიაში, კოსმოსური სხივების ფიზიკაში და ექსპერიმენტული მაღალი ენერგიების ფიზიკაში ამაჩქარებლებზე. წარსულში განყოფილების აქტივობის სფერო მოიცავდა ნაწილაკების ფიზიკის ასპექტებს, დაკავშირებულთ მეზონებისა და ბარიონების სუსტ ურთიერთქმედებასთან, ჰადრონების დრეკად და არადრეკად პროცესებთან, ნაწილაკების თვისებების აღწერასთან ველის კვანტური თეორიის ფარგლებში და ბევრ სხვას. დაწყებული გასული საუკუნის 70–იანი წლებიდან განყოფილება იყო აღიარებული ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკის ერთერთ წამყვან ცენტრად ყოფილ საბჭოთა კავშირში.

მომდევნო წლებში და დღემდე თეორიული კვლევა განყოფილებაში დაკავშირებულია ისეთ ფუნდამენტურ საკითხებთან, როგორიცაა კვარკებისა დალეპტონების ერთიანი თეორიები, სუპერსიმეტრიული მოდელები, დიდი გაერთიანება, სუპერსიმების ფენომენოლოგია, რელატივისტური სიმეტრიის სპონტანური დარღვევა და ლოკალური სიმეტრიების გენერაცია, ტოპოლოგიური დეფექტები ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკასა და კოსმოლოგიაში, დამატებითი სივრცე–დროის განზომილებები და სხვა. თეორიული ჯგუფის წევრებმა მიიღეს მთელი რიგი მნიშვნელოვანი შედეგები. მათ შორის სპეციალურად აღსანიშნავია ჰორიზონტალური SU(3) სიმეტრიის შემოყვანა კვარკ–ლეპტონური თაობებისათვის, რომლის საფუძველზე პირველად ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკაში მოხერხდა კვარკებისა და ლეპტონების მასებისა და შერევების აღწერა (1980 - 1985), მასური სკალების იერარქიის პრობლემის გადაჭრა დიდი გაერთიანების სუპერსიმეტრიულ SU(3) მოდელის ფარგლებში (1995 - 1998), დიდი და უსასრულო ექსტრა-განზომილებიანი მემბრანული მოდელების განვითარება (1998-2005), ყალიბური ველების დინამიური წარმოშობის მექანიზმის გამოკვლევა რელატივისტური სიმეტრიის სპონტანური დარღვევის შედეგად (2000 - 2010) და სხვა.

რაც შეეხება ექსპერიმენტულ კვლევებს, რომლებიც ამჟამად ტარდება განყოფილებაში, აქ ერთის მხრივ აღსანიშნავია ის სამეცნიერო პროგრამა, რომელიც წარმატებით სრულდება კოსმოსური სხივების ფიზიკაში მათი პირველადი შემადგენლობის დასადგენად და მეორეს მხრივ მაღალი ენერგიების ფიზიკის პროგრამა ამაჩქარებლებზე, სადაც უდავოდ დომინირებენ კვლევები ევროპის ბირთვული კვლევების ცენტრში (CERN, შვეიცარია) მიმდინარე ექსპერიმენტების ფარგლებში: LHC-ALICE, LHC-ATLAS და LHC-CMS.

2. თანამშრომლები

ამჟამად განყოფილების საქმიანობაში მონაწილეობს 29 მკვლევარი მეცნიერი და დამხმარე პერსონალი, მათ შორის 6 ასოცირებული წევრი და 3 დოქტორანტი (იხ. მარჯვნივ). განყოფილების მთელი რიგი ყოფილი თანამშრომლებისა მუშაობს დასავლეთის სამეცნიერო ცენტრებში ან იმყოფებიან იქ ხანგრძლივ მივლინებაში:

       ზურაბ ბერეჟიანი (Aquila U. & Gran Sasso)
       გიორგი დვალი (New-York U. & CERN & MPI)
       ილია გოგოლაძე (აფი & U. of Delaware)
       ოლეგ ყანჩელი (ITEP, Moscow)
       არჩილ კობახიძე (აფი & U. of Melbourne)
       იოსებ მანჯავიძე (აფი & JINR)
       თეიმურაზ ლომთაძე (INFN, Pisa & CERN)
       ავთანდილ ხარჩილავა (Fermilab & CERN)
       ია იაშვილი (Fermilab & CERN)
       ვლადიმერ როინიშვილი (აფი & JINR)
       ედიშერ ცხადაძე (აფი && JINR & CERN)
       მირიან წულაია (აფი & U. of Liverpool)
       ვახტანგ წულაია (აფი & CERN)

3. საერთაშორისო თანამშრომლობა

განყოფილებას აქვს ხანგძლივი და მრავალმხრივი სამეცნიერო თანამშრომლობა მსოფლიოს ისეთ წამყვან ცენტრებთან ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკაში, როგორიცაა ევროპის ბირთვული კვლევების ცენტრი (CERN, შვეიცარია), ფერმის და ბრუკჰეივენის ეროვნული ლაბორატორიები (აშშ), ბირთვული კვლევების გაერთიანებული ინსტიტუტი (რუსეთი), ნილს ბორის ინსტიტუტი (დანია), მერილენდის, დელავერის, გლაზგოს, მელბურნის, ჰელსინკის უნივერსიტეტები და სხვა.
ამჟამად განყოფილება აქტიურად მონაწილეობს CERN-ში მიმდინარე ექსპერიმენტებში: LHC-ALICE,   LHC-ATLAS და   LHC-CMS

4. ორგანიზებული კონფერენციები

განყოფილება იყო ორგანიზატორი და თანაორგანიზატორი მთელი რიგი საერთაშორისო კონფერენციებისა ელემენტარულ ნაწილაკთა ფიზიკასა და კოსმოლოგიაში. მათ შორის:
(i) Annual USSR Winter Schools on Particle Physics and Cosmology (Bakuriani, Georgia,     1970-1990);
(ii) The XVIIIth Rochester Conference on High Energy Physics (Tbilisi, 1976);
(iii) International Seminars "Quarks" (Tbilisi, 1982-1986);
(iv) George Chikovani Memorial Conference on High-Energy Physics (Tbilisi, 1988);
(v) International Workshop "Standard Model and Beyond" (Tbilisi, 1996);
(vi) International Workshop "Low Dimensional Physics and Gauge Principles"
    (Tbilisi, 2011).

5. პედაგოგიური მოღვაწეობა

ენფ განყოფილებას გააჩნია ხანგრძლივი ტრადიცია და სერიოზული გამოცდილება მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის სტუდენტების აღზრდისა და მათთან მუშაობისა, რომელიც ბოლო წლებში ხორციელდება ნაყოფიერი თანამშრომლობის ფარგლებში საქართველოს წამყვან უნივერსიტეტებთან. სალექციო კურსები როგორიცაა "შესავალი სპეციალურ და ზოგად ფარდობითობის თეორიაში", "კვანტური მექანიკის საფუძვლები", "კვანტური ველები - თეორია და გამოყენებები", "სტანდარტული მოდელი და მის ფარგლებს გარეთ" რეგულარულად ტარდება განყოფილებაში. განყოფილებაში სწავლისა და კვლევების დასრულების შემდეგ სტუდენტების უმრავლესობა წარმატებით აგრძელებს მუშაობას საქართველოს და მსოფლიოს წამყვან სამეცნიერო ცენტერბში.

6. საერთაშორისო ჯილდოები და გრანტები

(i) ლენინური პრემია ელემენტარულ ნაწილაკთა სტრიმერული კამერის     გამოგონებისათვის
    (გიორგი ჩიქოვანი და ვლადიმერ როინიშვილი, 1970);
(ii) დიდი ბრიტანეთის სამეფო საზოგადოების ფელოუშიპი
    (ჯუანშერ ჩქარეული, 1993-1994);
(iii) ISF Grant No. MXL-200 (1994);
(iv) INTAS Grant No. 93-283 (1993-1995);
(v) INTAS Grant No. RFBR - 95-567 (1995-1996);
(vi) INTAS Grant No. 96-155 (1996-1998);
(vii) Royal Society Joint Project Grant (1999-2000);
(viii) PPARC Grants No. PPA/V/S/2000/ and PPA/G/O/2000/, UK (2001-2003);
(ix) GRDF Grant No. 3305, Georgian–US bilateral grant program (2003-2005);
(x) Georgia NSF grant projects (2006-2009, 2007-2010, 2008-2011, 2009-2011);
(xi) ISTC Project G-1458 (2008-2011).

7. თანამედროვე სტატუსი

ამჟამად ენფ განყოფილება აღიარებულია მსოფლიოში 500-ს მთავარ სამეცნიერო ცენტერებს შორის მაღალი ენერგიების ფიზიკასა და ასტროფიზიკაში. ეს და სხვა ინფორმაცია განყოფილების შესახებ, მათ შორის განყოფილების პუბლიკაციების საერთო სია (რომელიც აღემატება 1000-ს ბოლო 30 წლის განმავლობაში), ექსპერიმენტები რომელშიც განყოფილება მონაწილეობს და ა.შ. შეიძლება ინახოს მაღალი ენერგიების რეგულარულ საიტზე
http://inspirehep.net/collection/Institutions
(საკმარისია აკრიფოთ "find at Tbilisi, Inst. Phys.")
განყოფილების წევრები:

თეორია

მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი

ჯუანშერ ჩქარეული

უფროსი მეცნიერი თანამშრომლები:

მერაბ გოგბერაშვილი
ილია გოგოლაძე
არჩილ კობახიძე
იოსებ მანჯავიძე

მეცნიერი თანამშრომლები:

ჯუანშერ ჯეჯელავა
ზურაბ კეპულაძე

კოსმოსური სხივების ფიზიკა

უფროსი მეცნიერი თანამშრომლები:

თენგიზ ბარნაველი
მანანა სვანიძე
იური ვერბეცკი

ინჟინრები:

ნელი ერისთავი
დევი ღარიბაშვილი
თეიმურაზ ხუსკივაძე
ემა მაილიანი

ფიზიკა ამაჩქარებლებზე

უფროსი მეცნიერი თანამშრომლები:

იური ბაღათურია
ლალი რურუა
ედიშერ ცხადაძე

ლაბორანტები:

მზია ნიკოლაძე
ავდეი კუპარიანი
გულნარა ცილიკიშვილი

ასოცირებული წევრები

თეიმურაზ ლომთაძე
მიხეილ მაზიაშვილი
ვლადიმერ როინიშვილი
ნოდარ შუბითიძე
ზურაბ თავართქილაძე
მირიან წულაია

დოქტორანტები

ავთანდილ აჩელაშვილი
ლუკა მეგრელიძე
გიორგი ტატიშვილი